Trong tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng, Việt Nam đang đứng trước những thời cơ lớn đan xen với không ít thách thức. Yêu cầu phát triển nhanh, bền vững, nâng cao năng suất lao động, sức cạnh tranh của nền kinh tế và chất lượng đời sống Nhân dân đòi hỏi phải có tư duy phát triển mới, cách làm mới và những giải pháp mang tính đột phá. Hội nghị Trung ương lần thứ 15 khóa XIII đã thảo luận sôi nổi, kỹ lưỡng và nhất trí thông qua Dự thảo Báo cáo của Ban chấp hành Trung ương khóa XIII về các Văn kiện trình Đại hội XIV, đặc biệt là Báo cáo Chính trị và Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Trong đó, Ban chấp hành Trung ương xác định trong giai đoạn mới, đất nước cần tập trung thực hiện 3 đột phá chiến lược:
Đột phá thứ nhất: Hoàn thiện thể chế phát triển - “đột phá của đột phá”
Thể chế luôn được xác định là “điểm nghẽn của điểm nghẽn” trong quá trình phát triển. Hội nghị Trung ương lần thứ 15 nhấn mạnh, trước hết phải tạo đột phá mạnh mẽ về thể chế phát triển, coi đây là điều kiện tiên quyết để khơi thông và phát huy hiệu quả các nguồn lực xã hội. Thể chế không chỉ là hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách, mà còn là phương thức quản lý, tổ chức thực hiện và tinh thần phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Một nội dung quan trọng của đột phá thể chế là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đi đôi với phân bổ nguồn lực phù hợp và tăng cường kiểm tra, giám sát. Việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương, cơ sở sẽ phát huy tính chủ động, sáng tạo, rút ngắn quy trình, giảm thủ tục hành chính, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Tuy nhiên, phân cấp không có nghĩa là buông lỏng quản lý, mà cần gắn chặt với trách nhiệm giải trình, kỷ luật, kỷ cương và kiểm soát quyền lực.
Cùng với đó, Trung ương xác định phải thúc đẩy đột phá về khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (CĐS) như một trụ cột quan trọng của thể chế phát triển hiện đại. Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, KHCN và đổi mới sáng tạo trở thành động lực trực tiếp của tăng trưởng. CĐS không chỉ giới hạn trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mà phải lan tỏa sang mọi ngành, mọi lĩnh vực, từ quản trị nhà nước, sản xuất kinh doanh đến đời sống xã hội.
Đột phá thể chế còn nhằm phát triển năng lực sản xuất mới, thúc đẩy hình thành các mô hình, phương thức sản xuất, kinh doanh mới dựa trên nền tảng công nghệ, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Việc tạo lập môi trường pháp lý thông thoáng, minh bạch, ổn định sẽ khuyến khích doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, đầu tư dài hạn, nâng cao giá trị gia tăng và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Đột phá thứ hai: Chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
Nguồn nhân lực là yếu tố quyết định sự thành công của mọi chiến lược phát triển. Hội nghị Trung ương lần thứ 15 xác định đột phá thứ hai là tập trung chuyển đổi cơ cấu, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế.
Trong nhiều năm qua, Việt Nam có lợi thế về nguồn lao động dồi dào, nhưng chất lượng và năng suất lao động còn hạn chế. Do đó, việc chuyển từ lợi thế “số lượng” sang lợi thế “chất lượng” là yêu cầu cấp bách. Điều này đòi hỏi phải đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, gắn đào tạo với nhu cầu của thị trường lao động, của doanh nghiệp và yêu cầu phát triển các ngành, lĩnh vực mới.
Trung ương đặc biệt nhấn mạnh việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao, nhất là đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư, nhà quản lý giỏi trong các lĩnh vực then chốt như KHCN, CĐS, năng lượng, logistics, tài chính, y tế, giáo dục. Đồng thời, cần có cơ chế, chính sách đủ mạnh để trọng dụng nhân tài, thu hút và giữ chân người tài trong và ngoài nước, tạo môi trường làm việc thuận lợi để họ cống hiến và phát huy tối đa năng lực.
Một nội dung rất quan trọng của đột phá nguồn nhân lực là đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ. Trung ương yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế tuyển chọn, đánh giá, sử dụng cán bộ trên cơ sở phẩm chất, năng lực và hiệu quả công việc; khắc phục tình trạng hình thức, cào bằng, nể nang. Đặc biệt, cần khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám hy sinh vì lợi ích chung. Đây là yếu tố then chốt để tạo ra đội ngũ cán bộ có bản lĩnh, có khát vọng đổi mới, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Đột phá thứ ba: Xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại
Đột phá chiến lược thứ ba được Trung ương xác định là tiếp tục hoàn thiện đồng bộ và tạo đột phá mạnh mẽ trong xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, coi đây là nền tảng vật chất quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững. Hạ tầng đi trước một bước sẽ mở đường cho tăng trưởng, liên kết vùng, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Trọng tâm trước hết là hạ tầng giao thông, bao gồm đường bộ, đường sắt, hàng không, đường thủy và hạ tầng logistics. Việc đầu tư các tuyến cao tốc, vành đai đô thị, cảng biển, sân bay không chỉ giúp giảm chi phí vận chuyển, mà còn tạo không gian phát triển mới, thúc đẩy đô thị hóa và liên kết vùng hiệu quả hơn. Đặc biệt, cần ưu tiên các dự án có tính lan tỏa cao, kết nối các trung tâm kinh tế lớn với các vùng còn khó khăn.
Bên cạnh đó, Trung ương nhấn mạnh vai trò của hạ tầng công nghệ, nhất là hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu, viễn thông và công nghệ thông tin. Đây là điều kiện thiết yếu để thúc đẩy CĐS quốc gia, phát triển kinh tế số, xã hội số và chính phủ số. Đầu tư hạ tầng công nghệ không chỉ là đầu tư cho hiện tại, mà còn là đầu tư cho tương lai, tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất lao động.
Một trụ cột quan trọng khác là hạ tầng năng lượng, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh, bền vững. Việc phát triển các nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng sạch, cùng với nâng cấp hệ thống truyền tải, phân phối điện sẽ góp phần giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu và thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam.
Ba đột phá chiến lược được Hội nghị Trung ương lần thứ 15 khóa XIII xác định không tồn tại độc lập, mà có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại và bổ trợ cho nhau. Đột phá về thể chế tạo môi trường và động lực; đột phá về nguồn nhân lực cung cấp yếu tố con người quyết định và đột phá về hạ tầng tạo nền tảng vật chất cho phát triển. Triển khai đồng bộ, hiệu quả ba đột phá chiến lược này sẽ góp phần quan trọng đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững, hiện thực hóa khát vọng xây dựng Việt Nam hùng cường, thịnh vượng trong kỷ nguyên mới.
Hồng Vĩnh