Trong tiến trình xây dựng và phát triển đất nước, sách và văn hóa đọc luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành nhân cách, nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực và bồi đắp nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4) không chỉ là dịp tôn vinh giá trị truyền thống của sách, mà còn là thời điểm để khẳng định vai trò của tri thức trong kỷ nguyên số, nơi công nghệ và con người tương tác, bổ trợ lẫn nhau.
Trao tặng đầu sách cho các đơn vị cơ sở. Ảnh: Trang Thông tin điện tử Công an Lâm Đồng.
Nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước đã xác định nhiệm vụ phát triển văn hóa đọc, xây dựng xã hội học tập. Kết luận số 76-KL/TW của Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện các thiết chế văn hóa, nâng cao khả năng tiếp cận và thụ hưởng văn hóa của Nhân dân trong điều kiện mới. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
Luật Thư viện đã tạo nền tảng quan trọng để phát triển hệ thống thư viện hiện đại, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, hình thành thư viện số, liên thông dữ liệu giữa các địa phương. Đặc biệt, việc triển khai Luật Chuyển đổi số đã mở ra không gian mới cho hoạt động xuất bản, phát hành và khai thác tri thức trên môi trường số.
Chuyển đổi số – động lực mới của văn hóa đọc
Chương trình Chuyển đổi số quốc gia định hướng đến năm 2030 xác định rõ ba trụ cột: chính quyền số, kinh tế số và xã hội số. Trong đó, xã hội số đòi hỏi mỗi công dân phải có năng lực số, kỹ năng số và khả năng khai thác, xử lý thông tin một cách có chọn lọc – những năng lực được hình thành và bồi đắp thông qua quá trình đọc, học tập và tự nghiên cứu.
Phát triển văn hóa đọc trong bối cảnh chuyển đổi số không chỉ là duy trì thói quen đọc sách truyền thống, mà còn là nâng cao năng lực tiếp cận, phân tích, đánh giá và sử dụng thông tin trên môi trường số một cách có trách nhiệm và hiệu quả.
Chuyển đổi số trong lĩnh vực thư viện và xuất bản thể hiện ở một số nội dung trọng tâm: số hóa tài liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử, cho phép bạn đọc truy cập từ xa; ứng dụng phần mềm quản lý thư viện hiện đại, kết nối liên thông giữa các thư viện công cộng, thư viện trường học, thư viện chuyên ngành; phát triển sách điện tử, sách nói, nền tảng học tập trực tuyến; tăng cường truyền thông, giới thiệu sách trên không gian mạng, mạng xã hội chính thống.
Điều quan trọng là chuyển đổi số không thay thế văn hóa đọc, mà mở rộng không gian và phương thức đọc; tạo điều kiện để người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, tiếp cận tri thức nhanh chóng, thuận tiện và bình đẳng hơn.
Thực tiễn tỉnh Lâm Đồng gắn văn hóa đọc với chuyển đổi số
Quán triệt các chủ trương của Trung ương, tỉnh Lâm Đồng (Bình Thuận, Lâm Đồng, Đắk Nông) đã ban hành chương trình, kế hoạch triển khai chuyển đổi số giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030; xác định rõ mục tiêu xây dựng chính quyền số, phát triển kinh tế số, hình thành xã hội số gắn với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Trong lĩnh vực thư viện và văn hóa đọc, hệ thống thư viện công cộng của tỉnh từng bước triển khai số hóa tài liệu; xây dựng thư viện điện tử, cổng thông tin trực tuyến; tạo điều kiện cho người dân tra cứu, mượn tài liệu qua mạng. Các hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam được tổ chức kết hợp trực tiếp và trực tuyến; giới thiệu sách, tọa đàm, giao lưu tác giả – bạn đọc trên nền tảng số, mở rộng phạm vi tiếp cận.
Việc xây dựng không gian sáng tạo, không gian đọc kết hợp ứng dụng công nghệ đã tạo điểm nhấn trong đời sống văn hóa đô thị. Nhiều trường học triển khai thư viện điện tử, kho học liệu số; góp phần hình thành thói quen đọc và học tập trong môi trường số cho học sinh, sinh viên.
Có thể khẳng định, chuyển đổi số đang tạo động lực mới để văn hóa đọc phát triển theo hướng hiện đại, linh hoạt và bao trùm hơn; đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về kỹ năng chọn lọc thông tin, tư duy phản biện và đạo đức số.
Trong môi trường số, thông tin phong phú nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ sai lệch, xuyên tạc. Vì vậy, phát triển văn hóa đọc hiện nay phải gắn với giáo dục kỹ năng số, kỹ năng nhận diện thông tin xấu, độc; tăng cường đọc và nghiên cứu tài liệu chính thống, lý luận chính trị; phát huy vai trò của thư viện, nhà xuất bản, cơ quan báo chí trong định hướng thông tin; nêu gương của cán bộ, đảng viên trong học tập, nghiên cứu trên nền tảng số.
Tôn vinh văn hóa đọc – khơi dậy khát vọng phát triển trong kỷ nguyên số
Ngày Sách Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện càng có ý nghĩa chiến lược. Tôn vinh văn hóa đọc chính là khẳng định tri thức là nền tảng của phát triển; khẳng định con người là trung tâm của mọi chiến lược số hóa.
Đối với Lâm Đồng, việc kết hợp phát triển văn hóa đọc với chuyển đổi số không chỉ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, mà còn tạo nền tảng bền vững cho mục tiêu xây dựng tỉnh phát triển nhanh, toàn diện và bền vững. Khi mỗi công dân vừa có thói quen đọc sách, vừa có kỹ năng khai thác tri thức số; khi mỗi cơ quan, đơn vị kết hợp hài hòa giữa thiết chế văn hóa truyền thống và nền tảng công nghệ hiện đại, thì nền tảng tinh thần của xã hội sẽ được củng cố vững chắc.
Ngày Sách Việt Nam không chỉ là sự kiện văn hóa, mà còn là dịp khẳng định quyết tâm chính trị trong xây dựng xã hội học tập. Từ các nghị quyết, kết luận của Trung ương đến chương trình hành động của tỉnh Lâm Đồng, có thể thấy rõ một mạch xuyên suốt, coi tri thức là nguồn lực quan trọng nhất, coi con người là trung tâm, chủ thể và mục tiêu của phát triển.
Tôn vinh văn hóa đọc chính là tôn vinh tri thức, tôn vinh tinh thần học tập suốt đời và khát vọng vươn lên. Đó cũng chính là tiền đề quan trọng để tỉnh Lâm Đồng tiếp tục phát huy những kết quả đạt được, thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh trong giai đoạn mới; góp phần cùng cả nước xây dựng một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng trên nền tảng tri thức và văn hóa.
* Hoàng Khôi