Trong dòng chảy lịch sử cách mạng vẻ vang của dân tộc Việt Nam, đồng chí Phạm Văn Đồng hiện thân như một biểu tượng của trí tuệ, bản lĩnh và đạo đức cộng sản trong sáng - nhà lãnh đạo kiệt xuất, nhà văn hóa lớn, nhà ngoại giao tài ba - người đã dành trọn 75 năm bền bỉ phấn đấu vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của Nhân dân.
Đồng chí Phạm Văn Đồng (bí danh là Tô) sinh ra trong một gia đình trí thức tại xã Đức Tân, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi (nay là xã Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi). Sớm tiếp thu tinh thần yêu nước từ gia đình và quê hương, từ những năm tháng ngồi trên ghế nhà trường tại Trường Quốc học Huế và Trường Bưởi (Hà Nội), đồng chí đã hăng hái tham gia các phong trào bãi khóa, đấu tranh đòi thực dân Pháp thả cụ Phan Bội Châu, để tang cụ Phan Chu Trinh.
Bước ngoặt lớn nhất trong cuộc đời hoạt động của đồng chí là năm 1926, khi sang Quảng Châu (Trung Quốc) dự lớp đào tạo cán bộ do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp tổ chức và giảng dạy và trở thành một trong những học trò đầu tiên, xuất sắc của Người. Cuộc đời cách mạng của đồng chí là một bản anh hùng ca về ý chí sắt đá. Giai đoạn từ năm 1929 đến 1936, đồng chí bị thực dân Pháp bắt giam và đày ra Côn Đảo. Trải qua gần 7 năm gian khổ trong lao tù, đối mặt với sự tra tấn và cái chết cận kề, khí tiết của người cộng sản Phạm Văn Đồng không hề lay chuyển, trái lại càng thêm sắt đá, niềm tin vào tương lai cách mạng càng thêm rạng ngời.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, đồng chí được Đảng và Nhà nước giao phó nhiều trọng trách lớn lao. Với 32 năm đảm nhiệm cương vị Thủ tướng Chính phủ và Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (1955 - 1987). Đây là giai đoạn cách mạng Việt Nam phải đối mặt với những thử thách, vừa kháng chiến chống Mỹ cứu nước, vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, vừa thực hiện công cuộc đổi mới đất nước. Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng chí luôn nhấn mạnh nguyên tắc “Tăng cường Nhà nước dân chủ nhân dân là một nhiệm vụ cơ bản của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa”. Đồng chí yêu cầu bộ máy chính quyền phải gọn nhẹ, hoạt động hiệu quả, sâu sát cơ sở và đặc biệt phải tận tụy phục vụ Nhân dân.
Ngay từ những ngày đầu độc lập, với cương vị Bộ trưởng Bộ Tài chính đầu tiên, đồng chí đã ký nghị định giảm thuế và hoãn thuế cho nông dân để cứu đói. Trong lãnh đạo kinh tế, đồng chí luôn trăn trở mở ra cơ chế mới, từng bước xóa bỏ cơ chế quan liêu bao cấp, đặt những viên gạch đầu tiên cho tư duy đổi mới đất nước.
Hình ảnh “Bác Tô” ân cần thăm hỏi công nhân trên công trường, trò chuyện với nông dân bên bờ ruộng hay sát cánh cùng các chiến sĩ trên trận địa phòng không đã trở thành biểu tượng của phong cách lãnh đạo gần dân, trọng dân. Đối với đồng chí, niềm vui và sự no ấm của Nhân dân chính là thước đo cao nhất cho hiệu quả hoạt động của bộ máy Nhà nước.
Trên trường quốc tế, tên tuổi của đồng chí gắn liền với những thắng lợi vẻ vang của ngoại giao Việt Nam hiện đại. Từ Hội nghị Phông-ten-nơ-blô (1946) đến Hội nghị Giơ-ne-vơ (1954), đồng chí đã thể hiện bản lĩnh của một nhà chính trị sắc sảo, một nhà ngoại giao kiên cường nhưng cũng đầy linh hoạt. Tại Hội nghị Giơ-ne-vơ, những phát biểu đanh thép và cuộc trả lời phỏng vấn sắc sảo của đồng chí trước các nhà ngoại giao kỳ cựu của các cường quốc đã làm nổi bật vị thế của Việt Nam, là niềm tự hào của ngành ngoại giao dân tộc. Phong cách ngoại giao Phạm Văn Đồng - kết hợp nhuần nhuyễn giữa sự cứng rắn về nguyên tắc và mềm dẻo về sách lược, luôn giữ vững lập trường độc lập tự chủ - chính là sự vận dụng sáng tạo phong cách ngoại giao Hồ Chí Minh. Nhiều chính khách quốc tế từng tiếp xúc đều bày tỏ sự kính trọng trước một trí tuệ siêu phàm, một thái độ lịch thiệp và tinh thần nhân văn cao cả của đồng chí.
Không chỉ là một chính trị gia, đồng chí còn là một nhà lý luận, một nhà văn hóa lớn của dân tộc dành nhiều tâm huyết cho việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, coi đó là biểu hiện của lòng yêu nước và tự tôn dân tộc. Những chuyên luận của đồng chí về các danh nhân như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Đình Chiểu không chỉ có giá trị học thuật sâu sắc mà còn khơi dậy niềm tự hào về hồn cốt Việt Nam. Đặc biệt, đồng chí là một trong những người đầu tiên đặt nền móng và có công lao to lớn trong việc nghiên cứu, hệ thống hóa tư tưởng Hồ Chí Minh với nhiều tác phẩm giá trị như: “Hồ Chủ tịch, hình ảnh của dân tộc”, “Những nhận thức cơ bản về tư tưởng Hồ Chí Minh”... góp phần đưa tư tưởng của Người trở thành kim chỉ nam cho cách mạng Việt Nam.
Trong lĩnh vực giáo dục, đồng chí là người đề xướng tư tưởng “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”. Lời nhắc nhở: “Nhà trường phải ra trường, lớp phải ra lớp, thầy phải ra thầy, trò phải ra trò” cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị thời sự, là động lực để ngành giáo dục thực hiện công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện.
Cả cuộc đời đồng chí Phạm Văn Đồng là minh chứng sinh động cho phẩm chất “Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư”. Dù ở đỉnh cao quyền lực, đồng chí vẫn giữ lối sống giản dị, khiêm tốn; đồng chí thường dùng cơm chung với anh em cán bộ, đi lại bằng những phương tiện đơn giản và luôn từ chối mọi đặc quyền, đặc lợi. Đồng chí là người kiên quyết đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng và lãng phí. Với đồng chí, việc xây dựng đội ngũ cán bộ phải như “người làm vườn, vừa vun xới cho cây, vừa phải nhổ cỏ trừ sâu”.
Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Văn Đồng là dịp để toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta bày tỏ lòng biết ơn vô hạn đối với những cống hiến to lớn của đồng chí cho sự nghiệp cách mạng. Sự kiện này diễn ra trong thời điểm toàn dân đang ra sức thi đua thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Đây là dấu mốc quan trọng, mở ra “kỷ nguyên mới” - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam trên con đường xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Học tập và noi theo tấm gương đồng chí Phạm Văn Đồng, mỗi cán bộ, đảng viên cần không ngừng trau dồi đạo đức cách mạng, nâng cao năng lực trí tuệ, gắn bó mật thiết với Nhân dân. Chúng ta cần tiếp tục đẩy mạnh việc “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” để xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh./.
Thúy Ngà