Trong tâm thức mỗi người Việt Nam, Tết Nguyên đán không chỉ đơn thuần là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, mà còn là biểu tượng thiêng liêng của sự đoàn viên, của cội nguồn và bản sắc dân tộc. Dù xã hội có đổi thay, nhịp sống ngày càng hối hả, Tết Việt vẫn giữ nguyên giá trị tinh thần sâu sắc, trở thành sợi dây vô hình kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai của dân tộc.

Hình minh họa

Tết - sự khởi đầu của một năm mới

Tết Nguyên đán có nguồn gốc từ nền văn minh nông nghiệp lúa nước, gắn liền với chu kỳ canh tác và mùa màng. Đối với người Việt xưa, Tết đánh dấu sự kết thúc của một năm lao động vất vả và mở ra hy vọng về một vụ mùa mới bội thu. Chính vì vậy, Tết mang ý nghĩa khởi đầu, tái sinh và cầu mong những điều tốt lành.

Trong quan niệm dân gian, “đầu xuôi thì đuôi lọt”, mọi việc diễn ra trong những ngày đầu năm đều có ảnh hưởng đến cả năm phía trước. Vì thế, người Việt đặc biệt coi trọng các nghi thức Tết, từ việc dọn dẹp nhà cửa, cúng gia tiên đến lời ăn tiếng nói, cách ứng xử trong những ngày đầu năm.

Tết đến, không gian sống của người Việt như được khoác lên mình chiếc áo mới. Từ thành thị đến nông thôn, từ miền xuôi đến miền ngược, đâu đâu cũng rộn ràng sắc xuân. Những con phố ngập tràn hoa đào, hoa mai; những khu chợ Tết đông vui, nhộn nhịp; tiếng cười nói xen lẫn âm thanh quen thuộc của nhạc xuân tạo nên bức tranh Tết sống động và ấm áp.

Việc dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa trước Tết không chỉ mang ý nghĩa làm sạch không gian sống mà còn là cách con người gột rửa những điều không may mắn của năm cũ. Cây nêu, câu đối đỏ, mâm ngũ quả hay cành đào, cành mai đều mang trong mình những giá trị biểu tượng sâu sắc, thể hiện ước vọng về phúc - lộc - thọ - an khang.

Một trong những hình ảnh đặc trưng nhất của Tết Việt là bữa cơm sum họp gia đình. Sau một năm mưu sinh, dù đi đâu, làm gì, người Việt vẫn luôn mong muốn được trở về nhà ăn Tết cùng gia đình. Bữa cơm Tết không chỉ là dịp thưởng thức những món ăn truyền thống mà còn là khoảnh khắc gắn kết tình thân.

Bánh chưng, bánh tét - biểu tượng của đất trời, là linh hồn của mâm cỗ ngày Tết. Bên cạnh đó là những món ăn quen thuộc như thịt kho tàu, dưa hành, giò chả, canh măng… Mỗi món ăn không chỉ ngon miệng mà còn chứa đựng triết lý sống, thể hiện sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên, giữa vật chất và tinh thần.

Tết là thời điểm con cháu bày tỏ lòng biết ơn đối với tổ tiên, ông bà. Phong tục thờ cúng gia tiên trong ngày Tết thể hiện rõ nét đạo lý “uống nước nhớ nguồn”,  một trong những giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam. Mâm cỗ cúng không chỉ là lễ vật dâng lên người đã khuất mà còn là sự tiếp nối truyền thống, nhắc nhở các thế hệ về cội rễ gia đình.

Nghi thức chúc Tết, mừng tuổi cũng mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Người lớn trao lì xì cho trẻ em không chỉ để cầu may mà còn gửi gắm những lời chúc tốt đẹp, mong con cháu hay ăn chóng lớn, học hành tấn tới. Ngược lại, con cháu chúc Tết ông bà, cha mẹ là cách thể hiện sự kính trọng và lòng hiếu thảo.

Sự biến đổi của Tết trong xã hội hiện đại

Trong bối cảnh hiện đại, Tết Việt đang dần có những thay đổi để thích nghi với nhịp sống mới. Nhiều phong tục được giản lược, cách ăn Tết cũng trở nên linh hoạt hơn. Người trẻ có xu hướng du lịch ngày Tết, mua sắm online hay tổ chức những buổi gặp mặt bạn bè theo phong cách hiện đại.

Tuy nhiên, dù hình thức có thay đổi, tinh thần cốt lõi của Tết vẫn được gìn giữ. Đó là sự trở về, là mong muốn sum họp, là khát khao bình an và hạnh phúc. Chính sự dung hòa giữa truyền thống và hiện đại đã giúp Tết Việt không bị mai một mà ngày càng trở nên phong phú, đa dạng.

Trong thời đại toàn cầu hóa, việc giữ gìn và phát huy giá trị của Tết cổ truyền là trách nhiệm chung của mỗi người Việt Nam. Tết không chỉ là di sản văn hóa phi vật thể mà còn là bản sắc, là “linh hồn” của dân tộc. Mỗi phong tục, mỗi nghi lễ đều mang trong mình câu chuyện lịch sử và triết lý sống sâu sắc.

Việc truyền dạy cho thế hệ trẻ hiểu đúng và trân trọng Tết Việt là điều vô cùng cần thiết. Không phải giữ Tết bằng sự rập khuôn, mà là bằng sự thấu hiểu và tự hào. Khi người trẻ biết yêu Tết, biết trân quý những giá trị truyền thống, Tết Việt sẽ tiếp tục sống động trong dòng chảy của thời gian.

Tết Việt không chỉ là một dịp lễ, mà là bản hòa ca của văn hóa, lịch sử và tình người. Dù trải qua bao biến động, Tết vẫn là điểm tựa tinh thần vững chắc cho mỗi người Việt. Trong khoảnh khắc giao thừa thiêng liêng, khi đất trời giao hòa, lòng người lắng lại, Tết nhắc chúng ta nhớ về cội nguồn, trân trọng hiện tại và hy vọng vào tương lai. Giữ gìn Tết Việt chính là giữ gìn hồn dân tộc, một giá trị không bao giờ cũ trong hành trình phát triển của đất nước.

Hồng Vĩnh