Trong tiến trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, công tác tư tưởng luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là một trong ba mặt trận cơ bản của công tác xây dựng Đảng. Bước vào giai đoạn phát triển mới, khi chuyển đổi số trở thành xu thế toàn cầu, vừa là động lực phát triển, vừa đặt ra những thách thức chưa từng có đối với nền tảng tư tưởng của Đảng, công tác tư tưởng đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mạnh mẽ về tư duy, nội dung và phương thức tổ chức thực hiện.
Các đại biểu tham dự Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác tuyên giáo và dân vận năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026 tại điểm cầu tỉnh Lâm Đồng.
Sự bùng nổ của công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông đa chiều đã làm thay đổi căn bản không gian tư tưởng, phương thức tiếp nhận thông tin, hình thành dư luận xã hội và tác động trực tiếp đến nhận thức chính trị, niềm tin, thái độ và hành vi của cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng và triển khai một chiến lược công tác tư tưởng phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số không chỉ là nhiệm vụ trước mắt, mà còn là yêu cầu có tính chiến lược, lâu dài đối với sự nghiệp xây dựng, chỉnh đốn Đảng và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng.
Chuyển đổi số và những tác động đa chiều đến công tác tư tưởng
Chuyển đổi số không đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động quản lý, điều hành, mà là sự thay đổi toàn diện phương thức sản xuất, phân phối, tiếp nhận và xử lý thông tin trong xã hội. Không gian mạng trở thành một “không gian tư tưởng” mới, nơi các quan điểm, giá trị, hệ tư tưởng khác nhau cùng tồn tại, va chạm và cạnh tranh gay gắt.
Thực tiễn cho thấy, bên cạnh những mặt tích cực như mở rộng khả năng lan tỏa thông tin chính thống, tăng cường tương tác hai chiều giữa Đảng với Nhân dân, chuyển đổi số cũng làm gia tăng nguy cơ “nhiễu loạn thông tin”, lan truyền tin giả, tin xấu độc, các luận điệu sai trái, thù địch với tốc độ nhanh, phạm vi rộng và mức độ tinh vi ngày càng cao. Nếu không được định hướng kịp thời, những tác động này có thể làm suy giảm niềm tin, gây dao động về tư tưởng, ảnh hưởng đến sự thống nhất trong Đảng và đồng thuận xã hội.
Trong bối cảnh đó, công tác tư tưởng không thể tiếp tục vận hành theo tư duy và phương thức truyền thống, mà cần được đặt trong tổng thể chiến lược chuyển đổi số quốc gia, gắn với yêu cầu xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng và đạo đức.
Về mặt lý luận, chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh luôn khẳng định vai trò quyết định của ý thức xã hội đối với sự phát triển của xã hội, đồng thời chỉ rõ công tác tư tưởng là phương thức quan trọng để Đảng lãnh đạo xã hội. Trong điều kiện mới, bản chất đó không thay đổi, song hình thức biểu hiện và phương thức tác động đã có sự biến đổi sâu sắc.
Thực tiễn công tác tư tưởng thời gian qua cho thấy, nơi nào cấp ủy, tổ chức đảng chủ động nắm bắt xu thế chuyển đổi số, đổi mới phương thức tuyên truyền, tăng cường hiện diện chính thống trên không gian mạng, thì ở đó hiệu quả định hướng tư tưởng, dư luận xã hội được nâng lên rõ rệt. Ngược lại, nơi nào còn lúng túng, chậm thích ứng, thì dễ rơi vào thế bị động, thậm chí “đi sau” các luồng thông tin sai trái.
Trên cơ sở đó, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đã ban hành Kế hoạch số 173 nhằm cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng về tăng cường công tác tư tưởng, lý luận, báo chí, xuất bản trong bối cảnh chuyển đổi số, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt của toàn hệ thống chính trị
Nội dung cốt lõi của chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số
Thứ nhất, kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng, đồng thời đổi mới mạnh mẽ phương thức truyền bá. Kiên định không đồng nghĩa với bảo thủ, mà đòi hỏi phải vận dụng sáng tạo, linh hoạt các giá trị cốt lõi của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào các hình thức truyền thông hiện đại, phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhất là thế hệ trẻ.
Thứ hai, chuyển từ “tuyên truyền một chiều” sang “định hướng – đối thoại – thuyết phục” trong môi trường số. Công tác tư tưởng hiện nay không chỉ là truyền đạt chủ trương, đường lối, mà còn phải lắng nghe, phân tích, dự báo dư luận xã hội, kịp thời giải đáp những vấn đề Nhân dân quan tâm, qua đó củng cố niềm tin và sự đồng thuận.
Thứ ba, xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng có năng lực số, tư duy số và bản lĩnh chính trị vững vàng. Kế hoạch 173 nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tuyên giáo, dân vận, báo chí – truyền thông, coi đây là khâu then chốt quyết định hiệu quả của công tác tư tưởng trong kỷ nguyên số
Thứ tư, tăng cường ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong nắm bắt, phân tích, dự báo tình hình tư tưởng, dư luận xã hội. Đây là bước chuyển quan trọng từ phản ứng bị động sang chủ động phòng ngừa, từ xử lý tình huống sang quản trị chiến lược không gian tư tưởng.
Thực tiễn công tác tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số tại tỉnh Lâm Đồng
Là tỉnh miền núi, có cơ cấu dân cư đa dạng về dân tộc, tôn giáo, địa bàn rộng, địa hình phức tạp, Lâm Đồng vừa có những thuận lợi, vừa đặt ra yêu cầu đặc thù đối với công tác tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số. Thực tiễn cho thấy, chuyển đổi số đã và đang tác động trực tiếp đến đời sống chính trị – xã hội của địa phương, nhất là trong phương thức tiếp cận thông tin, hình thành dư luận xã hội và mức độ tham gia của Nhân dân vào quá trình quản lý, giám sát xã hội.
Những năm gần đây, cùng với việc triển khai các chủ trương lớn của Trung ương về chuyển đổi số, Tỉnh ủy Lâm Đồng đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo đổi mới công tác tư tưởng theo hướng chủ động, linh hoạt, gắn với thực tiễn địa phương. Công tác tuyên truyền, quán triệt nghị quyết của Đảng từng bước được mở rộng trên các nền tảng số; hệ thống báo chí, cổng thông tin điện tử của tỉnh, các trang, nhóm chính thống trên mạng xã hội ngày càng phát huy vai trò là kênh thông tin chủ lực, góp phần lan tỏa kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến cán bộ, đảng viên và Nhân dân.
Việc triển khai Kế hoạch số 173 của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tại Lâm Đồng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trước hết, cần tiếp tục nâng cao nhận thức của cấp ủy, tổ chức đảng các cấp về vai trò của công tác tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số, coi đây là một bộ phận hữu cơ trong công tác xây dựng Đảng, gắn chặt với nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của tỉnh.
Bên cạnh đó, Lâm Đồng cần chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên giáo, dân vận, báo chí – truyền thông có bản lĩnh chính trị vững vàng, am hiểu thực tiễn địa phương, đồng thời có kỹ năng số, khả năng sử dụng hiệu quả các nền tảng truyền thông hiện đại. Đây là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng định hướng tư tưởng, nhất là trong việc giải thích, thuyết phục Nhân dân trước những vấn đề nhạy cảm, phức tạp nảy sinh từ thực tiễn.
Một yêu cầu quan trọng khác là tăng cường ứng dụng công nghệ số trong công tác nắm bắt, phân tích dư luận xã hội. Việc hình thành các kênh thông tin hai chiều, kịp thời tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của Nhân dân không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng, mà còn giúp cấp ủy, chính quyền địa phương điều chỉnh chính sách, giải pháp phù hợp với thực tiễn, qua đó củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chính quyền.
Thực tiễn Lâm Đồng cho thấy, khi công tác tư tưởng được triển khai đồng bộ, chủ động và thích ứng với chuyển đổi số, thì không chỉ góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, mà còn tạo động lực tinh thần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn. Đây cũng là minh chứng sinh động khẳng định tính đúng đắn, tính cấp thiết của việc xây dựng chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Một số yêu cầu đặt ra trong tổ chức thực hiện
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng các cấp đối với công tác tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số, coi đây là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, gắn với trách nhiệm người đứng đầu.
Hai là, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các lực lượng làm công tác tư tưởng, báo chí, truyền thông, khoa giáo, văn hóa – văn nghệ trong môi trường số, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và hiệu quả.
Ba là, tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những biểu hiện lệch lạc trong công tác tư tưởng; đồng thời chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng một cách có tổ chức, bài bản và thuyết phục.
Chuyển đổi số vừa là thách thức, vừa là cơ hội để công tác tư tưởng của Đảng đổi mới toàn diện, nâng cao chất lượng và hiệu quả. Việc xây dựng và triển khai chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số, trên cơ sở các định hướng lớn của Đảng và những yêu cầu cụ thể được xác định trong Kế hoạch 173, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo sự thống nhất cao trong toàn Đảng và đồng thuận xã hội, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới.
* Hoàng Khôi