Khu di tích Trường Dục Thanh (thuộc Bảo tàng Hồ Chí Minh, Chi nhánh Bình Thuận cũ, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng) ghi dấu ấn lịch sử, là nơi thầy giáo Nguyễn Tất Thành (Chủ tịch Hồ Chí Minh) từng dừng chân, dạy học trên hành trình ra đi tìm đường cứu nước. Hiện là một bảo tàng lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của dân tộc. Nằm bên sông Cà Ty, khu di tích là điểm đến du lịch hấp dẫn vì vẫn giữ nguyên vẻ đẹp cổ kính, trang nghiêm.
Đoàn cán bộ, công chức Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy dâng hoa tại Khu di tích Trường Dục Thanh
Trong hành trình tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, nhiều người đã lựa chọn đến tham quan Trường Dục Thanh. Đoàn chúng tôi, dù đã được đến thăm Khu di tích Trường Dục Thanh nhiều lần nhưng mỗi lần đến thăm mỗi người đều có những cảm xúc mạnh mẽ và sâu sắc hơn. Thăm Khu di tích Trường Dục Thanh lần này vào một ngày thu nắng đẹp, khí trời mát mẻ, sau khi hoàn thành kế hoạch công tác, Đoàn chúng tôi vào thắp hương tưởng niệm và báo công dâng Bác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh, sau đó di chuyển sang Trường Dục Thanh nằm ngay bên cạnh, mỗi bước chân đi trên sân gạch của Trường Dục Thanh, mỗi ánh mắt nhìn lên lá cờ Tổ quốc tung bay trong gió như một lời nhắc nhở thiêng liêng, mỗi người dân Việt Nam phải sống, học tập, cống hiến xứng đáng với công lao của Người và các thế hệ cha ông đã đi trước.
Trong không gian yên tĩnh đầy thiêng liêng, theo chân hướng dẫn viên, Đoàn chúng tôi nghe rõ từng lời thuyết minh: “Ông Trương Gia Mô - bạn thân của cụ Nguyễn Sinh Sắc (cha của Bác Hồ), khi rời Trường Dục Thanh, nơi mà chỉ sau 3 năm thành lập, ông đã giới thiệu chàng trai Nguyễn Tất Thành đến trường này dạy học, trở thành người thầy trẻ tuổi nhất trong các thầy giáo dạy học tại đây. Đây là ngôi trường tư thục có nội dung giảng dạy tiến bộ nhất Bình Thuận thời bấy giờ, do cụ Nguyễn Quý Anh và cụ Nguyễn Trọng Lội (con trai nhà yêu nước Nguyễn Thông) thành lập. Trường dạy chữ Quốc ngữ, bên cạnh đó còn dạy chữ Hán, chữ Pháp, cả trường có khoảng 60 học sinh.
Chính tại nơi đây, Bác Hồ đã truyền đạt tư tưởng tiến bộ và khơi dậy lòng yêu nước cho những người học trò thân yêu của mình trước khi ra đi tìm đường cứu nước. Thầy Nguyễn Tất Thành đảm nhiệm việc giảng dạy môn Quốc văn, Hán văn và Thể dục. Khi giáo viên Pháp văn không thể dạy, thầy Thành đảm nhận việc giảng dạy bằng tiếng Pháp. Trong thời gian dạy học tại ngôi trường này, thầy giáo Nguyễn Tất Thành đã truyền đạt cho các học trò không chỉ kiến thức văn hóa mà còn là tình yêu quê hương, đất nước sâu nặng. Những học trò ngày xưa của Bác đã từng kể với mọi người nơi đây rằng mặc dù ở lại dạy học trong thời gian ngắn, nhưng Bác đã để lại tấm gương sáng cho học trò và những người làm công tác giáo dục các thế hệ sau này noi theo. Đó là 3 phong cách, đức tính: thương yêu, gần gũi với học sinh; chịu khó tìm tòi, học hỏi, đọc sách báo; luôn hòa đồng với cuộc sống của Nhân dân lao động nghèo Phan Thiết.
Dòng xúc cảm ngày càng nhiều hơn và càng thương Bác hơn trước nguồn thông tin quý giá của hướng dẫn viên: Vào một buổi sáng sớm mùa xuân năm 1911, thầy trò Trường Dục Thanh không còn nghe tiếng còi gọi học trò thức dậy tập thể dục nữa, trong phòng của thầy chỉ còn lại mấy dòng tạm biệt... Học sinh Trường Dục Thanh nhớ mãi hình ảnh người thầy giáo trẻ, dáng vóc cao gầy, đôi mắt tinh anh, tóc cắt ngắn, trang phục giản dị mà có tình thương vô hạn đối với những học trò thân yêu.
Những vật phẩm quý như bộ bàn ghế mà Bác thường ngồi, tấm ván Bác nằm, chiếc tủ Bác để tư trang, cây bút mài mực và cả những chiếc ly uống nước... của Bác đều được bảo quản một cách tốt nhất. Nhìn những kỷ vật của Bác, lòng chúng tôi trào dâng niềm xúc động, yêu quý Bác đến vô cùng, một con người có tư tưởng vĩ đại, lại có cuộc sống giản dị đến vậy, qua đó càng khẳng định thêm về phong cách của một nhân cách lớn - nhân cách Hồ Chí Minh. Khu di tích Trường Dục Thanh chính là minh chứng lịch sử, chứng kiến một tư tưởng, khát vọng lớn của Bác trong vấn đề giải phóng dân tộc. Đây cũng chính là một phần không thể thiếu trong hệ thống di tích lưu niệm Hồ Chí Minh trên cả nước. Những bài học và kỷ vật mà Bác để lại mãi mãi là tài sản vô giá mà người dân luôn luôn tự hào, gìn giữ và phát huy trong công tác giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ đi sau.
Trải qua hơn một thế kỷ, khuôn viên trường hiện nay vẫn giữ được nhiều hạng mục nguyên gốc như: phòng học, nhà ở, giếng nước. Đặc biệt là cây khế do chính tay thầy Thành chăm sóc, sau hơn 100 năm nay vẫn hiện hữu, mạnh mẽ vươn lên xanh tốt, ra hoa, kết trái quanh năm, Nhân dân nơi đây vẫn quen gọi với cái tên trìu mến: cây khế Bác Hồ. Chính những mái ngói rêu phong, cùng chiếc bàn ghế mộc mạc nơi lớp học, hay cây khế góc vườn đã trở thành chứng tích lịch sử quý giá, giúp mỗi người khi đến đây tham quan đều có thể cảm nhận rõ hơi thở của thời gian và hình dung được quãng đời giản dị mà giàu ý nghĩa của Bác Hồ thuở ban đầu. Điều đặc biệt, chúng tôi còn thấy sự hiện diện của các những khung hình được sắp đặt một cách ngay ngắn, đó là những gương điển hình tiêu biểu toàn quốc trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh năm 2025 do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương biểu dương và tôn vinh.
Trường Dục Thanh không chỉ là một di tích lịch sử cấp quốc gia mà còn là “địa chỉ đỏ” thu hút đông đảo du khách, học sinh, sinh viên và Nhân dân cả nước đến tham quan, tìm hiểu, nhất là dịp ngày sinh nhật Bác Hồ, Lễ tuyên dương, kết nạp Đảng, hội trại tòng quân, sinh hoạt chuyên đề... Khu di tích được bảo vệ, gìn giữ, trùng tu nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan của du khách, giữ trở thành chứng nhân nhắc nhở mỗi người dân Việt Nam rằng Bác đã từng sống, từng dạy học, gieo những hạt mầm đầu tiên của tri thức, lý tưởng cách mạng và tinh thần yêu nước từ chính ngôi trường nhỏ này”.
Chuyến tham quan Trường Dục Thanh không chỉ giúp mỗi người hiểu rõ hơn về cuộc đời cao đẹp của Hồ Chí Minh mà còn là dịp để chúng ta suy ngẫm về trách nhiệm của bản thân đối với đất nước. Từ tấm gương của Bác, thế hệ trẻ hôm nay càng thêm ý thức phải chăm chỉ học tập, rèn luyện đạo đức và nuôi dưỡng lòng yêu nước để góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.
Lê Vân